Bir yapıya etkiyen tüm yüklerin güvenli bir şekilde zemine aktarılması gerekmektedir. Bu görevi de temel adı verilen yapısal elemanlar yerine getirmektedir. Bu nedenle temelin, yükleri güvenle zemine iletebilmesi için gerekli dayanıma sahip olması gerekir.

Yapıya etkiyen yükler; döşemelerden kirişlere, kirişlerden düşey taşıyıcı elemanlara, düşey taşıyıcılardan (kolon, perde) temellere, temellerden de zemine aktarılmaktadır. Zemine aktarılan yükler, zeminde gerilme oluşturmaktadır. Hesaplarda genellikle zeminde oluşan bu gerilme üniform olarak kabul edilir. Zeminin taşıma gücü, genelde yapıyı oluşturan malzemelerin taşıma güçlerinden daha düşük olduğu için temelin zeminle temas eden yüzeyi kolon ve perde gibi elemanların kesitlerinden daha büyük olmaktadır.

İstenen uygun tasarımı gerçekleştirebilmek için, öncelikle zemin özelliklerinin gerçekçi bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Zemin homojen bir malzeme olmadığından çeşitli koşullar altında gerçek davranışını belirlemek zordur. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinde belirli parametrelere bağlı olarak zemin sınıflandırılması yapılmaktadır. TBDY’de yapılmış olan zemin sınıflandırılması aşağıdaki gibidir:

Yerel zemin sınıfları

Deprem bölgesinde inşa edilecek yapılarda, zemin için belirlenmesi gereken parametre sayısı artmaktadır. Deprem yönetmeliğine göre zemin sınıfını belirlemek için kullanılan en önemli parametreler şu şekildedir:

TEMEL TASARIMINDA HANGİ KOŞULLAR SAĞLANMALI?

Temellerin tasarımı yapılırken zemin-temel ilişkisi dikkate alınmalıdır. Bu ilişki kapsamında hem zemin hem de temel için gerekli koşullar ayrı ayrı dikkate alınmalıdır.

a) Zemin için gerekli koşullar:

  • Taşıma gücü
  • Oturma miktarı
  • Şişme potansiyeli
  • Sıvılaşma potansiyeli
  • Şev stabilitesi
  • Titreşim özellikleri

b) Temel-üstyapı için gerekli koşullar:

  • Yeterli dayanım
  • Yeterli rijitlik
  • Yeterli stabilite
  • Yeterli süneklik
  • Yeterli uyum 
  • Yeterli sönüm

TEMEL ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

Yapılacak temel çeşidine karar verirken birden fazla parametre etkili olmaktadır. Temele etkiyen yükün büyüklüğü ve çeşidi, temele mesnetlenen yapısal elemanın çeşidi, zemin sınıfı ve yapım teknolojisi temel tasarımında etkili olmaktadır. Genel olarak yüzeysel ve sığ olarak iki gruba ayrılan temeller farklı tipte ve geometrik şekillerde inşa edilebilirler. 

 

Kaynak: Adem DOĞANGÜN, Betonarme Yapıların Hesap ve Tasarımı, İstanbul: Birsen Yayınevi, 2018

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz